Ga nooit voor het blondje…
Jurriaan van Reijsen, Andarr Consultant en Promovendus
Wat weten we eigenlijk nog maar weinig. Over onszelf, onze omgeving, de wereld. Vragen als het hoe en het waarom blijven al sinds de oorsprong van de filosofie zonder eenduidig antwoord. Ieder heeft zijn of haar eigen interpretatie van de werkelijkheid. Waar komen zaken als moraal en betekenis- en zingeving dan vandaan? Wat is consensus? Hoe kom je tot een gemeenschappelijk doel?
Eigenlijk doen we gewoon maar wat. Dat wat ons het “beste” lijkt. Handeling gefundeerd op eigen idee, eigen realiteit, terwijl mijn realiteit zo totaal kan verschillen van de jouwe.
En toch komen onze realiteiten samen. We gaan relaties met elkaar aan. Soms met z’n tweeën (vriendschap, liefdesrelatie), soms met een hele groep (maatschappij). Vullen we zo’n groep dan aan met een gemeenschappelijk doel en een handjevol regels, dan noemen we dat ineens een organisatie. Maar hoe komen we in hemelsnaam tot een gemeenschappelijk doel en gedeelde betekenis- en zingeving als de realiteit van ieder individu uniek is?
In een zoektocht naar verheldering laat ik me graag inspireren door vernieuwende wetenschappelijke invalshoeken.
Zo wordt in de kwantummechanica het begrip quantum entanglement beschreven: de manier waarop objecten op subatomair niveau met elkaar in verbinding kunnen staan, terwijl ze in tijd en ruimte gescheiden zijn. Simpelweg betekent het, dat alle dingen, inclusief wijzelf, op een niet waarneembaar niveau altijd met elkaar in verbinding staan. Een veelbelovende gedachte.
Natuurlijk is er ook een probleem, in dit geval genaamd quantum decoherence: het mechanisme waardoor systemen (jij en ik) hun verbondenheid met elkaar verliezen door met hun omgeving te interacteren. Als dat gebeurt, ontstaat er een zogenoemde wavefunction collapse: oneindige mogelijkheden imploderen tot één absolute werkelijkheid. Moeilijk te bevatten?
Stel je voor dat je op een veld staat en achter je ligt een bal. Eigenlijk bevindt die bal zich overal… totdat je je omdraait. Dan vallen alle mogelijkheden in elkaar tot één werkelijkheid (jouw werkelijkheid) en zie je die ene bal. Jouw werkelijkheid interacteert met die van je omgeving.
Van deze gedachte is de many-minds interpretation afgeleid en daar ligt een belangrijke aanwijzing: werkelijkheid ontstaat in de hoofden van mensen. Werkelijkheid ontstaat in het hoofd van ieder individu en als individuen interacteren dan interacteren ook die werkelijkheden.
Maar dat is een belangrijk gegeven! Als dit een fundamentele waarde is, dan schept het voorwaarden voor interactie en richtlijnen die aangeven hoe we met elkaar om moeten gaan. Maar het doet ook een beroep op onze verantwoordelijkheden.
Om met twee of meer individuen (met diverse werkelijkheden) tot iets gemeenschappelijks te komen (dat maar in één werkelijkheid kan liggen), moeten die werkelijkheden verenigbaar zijn. Hoe werkt dat? Voor mij werkt dat met behulp van een instelling, een vaardigheid en een stappenplan.
Laat openheid de instelling zijn. Onbevooroordeeld open staan voor de werkelijkheid van de ander en samen op zoek gaan naar gemeenschappelijke aanknopingspunten. Denkers als Maslow (1943) en meer recentelijk ook Barrett (2006) beargumenteren dat een individu in elementaire behoeften moet kunnen voorzien om zich werkelijk open te kunnen stellen voor anderen. Dat inzicht biedt in ieder geval een aanknopingspunt om die instelling te ontwikkelen.
Als vaardigheid noem ik wat Rosenberg (2003) omschrijft als geweldloze communicatie: de kunst om vol mededogen met elkaar te kunnen communiceren, zonder elkaar te snijden in elkaars belangen.
Het stappenplan moet er zijn als handreiking in het proces om elkaars werkelijkheden (elkaars belangen) te kunnen verenigen. Dat kan in allerlei situaties: een 1-op-1 gesprek met je partner, een verandertraject in een organisatie of een sociaal-maatschappelijk vraagstuk. Een stappenplan waar ik erg door gecharmeerd ben geraakt heet appreciative inquiry. Dit proces gaat uit van de dingen die nu al goed gaan en probeert die te versterken. Dit in tegenstelling tot de meer gangbare weakest link benadering, waarbij alles wat slecht gaat wordt benadrukt in de hoop dat te verbeteren. Het zal je niet verbazen hoeveel meer energie en enthousiasme je uit die eerste benadering kunt halen.
Tot slot nog één belangrijke overtuiging die aansluit bij de zoektocht. We zagen al dat individuele werkelijkheden zich moeten kunnen verenigen om tot een gedeelde werkelijkheid te kunnen komen. Mijn overtuiging daarin is, dat die vereniging pas werkelijk slaagt als je niet alleen datgene doet, wat het beste is voor jezelf, maar wat het beste is voor jezelf én de groep.
“If we all go for the blonde and block each other, not a single one of us is going to get her. So then we go for her friends, but they will all give us the cold shoulder because no one likes to be second choice. But what if none of us goes for the blonde? We don’t get in each other’s way and we don’t insult the other girls. It’s the only way to win” (Film: A Beautiful Mind, 2001)
Jurriaan van Reijsen (1982) studeerde bedrijfsinformatiekunde aan de Universiteit Utrecht. Nu werkt hij fulltime bij Andarr. Daar is hij parttime projectmanager en parttime promoveert hij verbonden aan de Universiteit Utrecht op de beheersbaarheid van sociale netwerken om bedrijfsprestaties te kunnen verbeteren.
Links (Engelstalig):
Kwantummechanica: http://en.wikipedia.org/wiki/Quantum_mechanics
Quantum entanglement: http://en.wikipedia.org/wiki/Quantum_entanglement
Quantum decoherence: http://en.wikipedia.org/wiki/Quantum_decoherence
Wavefunction collapse: http://en.wikipedia.org/wiki/Wave_function_collapse
Many-minds interpretation: http://en.wikipedia.org/wiki/Many-minds_interpretation
Maslow’s piramide: http://en.wikipedia.org/wiki/Maslow_pyramid
Barrett’s piramide: http://www.directapplications.com/page/resources.html#seven
Geweldloze communicatie: http://en.wikipedia.org/wiki/Non-violent_communication
Appreciative Inquiry: http://en.wikipedia.org/wiki/Appreciative_inquiry
A Beautiful Mind: http://en.wikipedia.org/wiki/A_Beautiful_Mind_%28film%29
Reacties op dit artikel
Er zijn nog geen reacties op dit artikel.